Gedenkplaats Joodse stadgenoten 1940-1945


Stolpersteineroute

< 10. Oosthaven 31 >

56 Stolpersteine voor de bewoners van het voormalige Joods Bejaardentehuis, het Centraal Tehuis voor Israëlieten in Nederland


Op een koude woensdag 27 februari 2013 plaatste Gunter Demnig onder grote belangstelling 56 Stolpersteine in de stoep voor het vroegere Joodse bejaardentehuis, het Centraal Tehuis voor Israëlieten in Nederland, nu Gebouw De Haven aan de Oosthaven 31. Zeventig jaar na de deportatie van de voormalige bewoners.

Oosthaven 31

Ies Cohen, met een tante in het tehuis, vertelde zijn indringende herinneringen over de deportatie. Dichter Inez Meter droeg haar prachtige gedicht goudse stolpersteine voor, dat eindigt met in hun namen keren zij weer. Tenslotte werd er kadisj gezegd voor de bewoners.

Centraal Tehuis, Oosthaven 31

In de avond van 9 april 1943 kwamen SS en politie het Joods Bejaardentehuis op de Oosthaven 31 ontruimen. De bewoners hadden hun rugzak al ingepakt, de stemming was gelaten. Ze werden opgeladen op auto's en met de trein via Rotterdam naar Westerbork getransporteerd. Tenslotte eindigde hun leven op gewelddadige wijze, meestal in Sobibor. Alleen directrice Sara Teixeira de Mattos overleefde de oorlog.

In het tehuis woonden enkele geboren Gouwenaars, zoals de bejaarde zussen Rozette en Mietje de Wolf. Meest ging het echter om mensen van buiten de stad, uit plaatsen als Amsterdam, Rotterdam en Groningen. Ook woonden er vluchtelingen uit Mannheim en Frankfurt. Er waren 14 mannen en 42 vrouwen. De oudste weggevoerde bewoner was de uit Tilburg afkomstige Paulina Elzas-Gersons van 93 jaar.

Paulina Elzas-Gersons
Paulina Elzas-Gersons

In het tehuis woonde familie van de uit Gouda afkomstige dichter en wetenschapper Leo Vroman. Het gaat om zijn nicht Jacoba Keetje Meijer (20) en neef Bertus Samuel Meijer (27). Bertus was zijn boezemvriend. Beiden werkten hier enige tijd gedurende de oorlog. Ruim voor de razzia gingen zij al naar Amsterdam - misschien op advies van de directrice vanwege de constante dreiging. Zij werden uiteindelijk uit Amsterdam weggevoerd naar Sobibor. Ook Leo's tante Saartje woonde hier; zijn moeder ging een maand voor de razzia weg en overleefde de oorlog.

Ies Cohen beschrijft in De Oorlogsjaren van Ies Cohen hoe zijn vader een keer bijna in de val zat. "Hij kon zijn gewone werk niet doen en was tijdelijk administrateur van het Joodse bejaardenhuis in Gouda. Hij werd op een gegeven ogenblik opgebeld vanuit dit tehuis, of hij komen wilde. Mijn vader vertrouwde het niet, maar ging toch. Ik ben meegegaan en heb mij aan de overkant van het bejaardenhuis (er lag dus water tussen) opgesteld, zodat ik enig idee had wat er met mijn vader gebeurde. Na enige tijd kwam er van iedere kant een politie-agent en ze gingen het bejaardentehuis binnen."

"Het was mij wel duidelijk dat het goed mis was en dat ze de bewoners gingen deporteren. Mijn vader was binnen en ik maakte mij grote zorgen. Ik ben naar huis gerend om het aan mijn moeder te gaan zeggen, maar dorst niet zo goed. Ik ben toen eerst naar de voorzitter van de Joodse Gemeente, de heer Van der Hoeden, gegaan om het nare nieuws mee te delen. Tenslotte ben ik toen maar naar huis gegaan, waar mijn vader tot mijn grote vreugde al zat. Hij was ontsnapt door over een schutting te klimmen en via een sigarettenwinkel de benen te nemen."

"Vrijwel alle bejaarden, onder wie een oud-tante van mij, tante Netje Cohen (Jannetta Cohen-Mainzer), zijn vermoord. Ik kan mij nog goed herinneren dat ik al voor de oorlog samen met tante Sera tante Netje heb bezocht in het bejaardentehuis. Dit is een schanddaad waar ik geen woorden voor heb."

De namen en leeftijden van de weggevoerde bewoners zijn:

Schafte Israël Adler (86) en Amalie Adler-Hertz (79)
Isaak Alter (55)
Lina Benjamin-Bender (73)
David van Buuren (78)
Jannetta Cohen-Mainzer (81), Helena Cohen-Markens (69)
Betje Boena van Dam-Frank (67)
Leopold Davids (70) en Julie Davids-Cohen (67)
Paulina Elzas-Gersons (93), Catharina Jacoba Gersons-Salomon (77)
Reintje Gompers-Beem (74)
Markus Grunwerg (40)
Grietje Haalman-Minco (81)
Kaatje van Hasselt-Bernard (71)
Lion Heijmans (79), Henri Heijmans (76) en Antje Heijmans-van Kloeten (82)
Elias Herzenberg (74) en Frieda Herzenber-Ettlinger (58)
Julius Hirschberg (39)
Samuel Khan (74)
Bertha van der Kuijp-de Groot (75)
Grete Lang (36)
Levie de Leeuw (81) en Elisabeth de Leeuw-de Leeuw (82)
Helena de Levie (35)
Emma Levy-Mildenberg (80)
Heintje Limburg-de Vries (81)
Zirje Hudy Adele Linder-Sommer (68)
Judith van Maarsen (64)
Bertus Samuel Meijer (27), Jacoba Keetje Meijer (20)
Louise Michaelis-Schmul (70)
Margarethe Michelsohn (41)
Lea Minco-Schweiger (76)
Roza Palm (39)
Eva Piller-de Vrede (90)
Emma Roos-Alexander (77)
Anna Rosenfeld (58)
Babette Schönfeld-Adelsdorfer (74)
Gustav Seemann (63)
Annetta Seijffers-de Jong (69)
Antonie Selig-Kahn (69)
Henriette Simons (85)
Marie Spier-Rosenfeld (74)
Eva Stranders (90)
Saartje Vroman (72)
Helena Wagenaar-Duizend (76)
Rebekka Weil-Weil (81)
Jacob Simon Weijl (71)
Mientje Wijnberg-Groenberg (74)
Rozette de Wolf (80), Mietje de Wolf (72)
Saartje Zeelander-Morel (82)